Dedektiflik ücreti ne kadar tutar?
Sorunuzu duymadan söylenen her rakam yanıltır. "Eşim akşamları nereye gidiyor" cümlesi bir akşamlık, tek kişilik bir işe de dönüşebilir, birkaç haftaya yayılan iki kişilik bir işe de. Sitede rakam yazmamamızın nedeni bu: önce sorunuzu dinler, günleri, kişi sayısını ve toplamı plana yazarız.
Piyasadaki teklifler de aynı nedenle birbirini tutmaz. Biri saat üzerinden gelir, biri gün üzerinden, üçüncüsü "iş başı" diye. Biri yol ve geçiş masraflarını tutarın içine katar, öteki sonradan ekler. Biri tek kişinin çalışacağını varsayar, öbürü iki kişilik ekip düşünür.
Bir tür teklifi ise hiç karşılaştırmayın. İçinde "telefon dökümü" ya da "konum tespiti" diye bir kalem varsa o teklifi fiyatına bakmadan dışarıda bırakın. Nedenini telefon geçmişi notunda yazdık.
Kalemler bir bakışta
| Kalem | Tutara nasıl yansır? | Anadolu Yakası'ndan bir örnek |
|---|---|---|
| İlçe ve uzaklık | Ekibin yolda geçirdiği saatler gözlem saatlerine eklenir | Kadıköy'de yol kısadır; Şile'ye yalnız kara yoluyla, Adalar'a yalnız deniz yoluyla gidilir |
| Yol ve geçiş masrafı | Ekibin gözlem noktasına ulaşırken ödediği geçişler masraf satırına girer | Vapur, raylı hat, gişeli yol |
| Raylı hat ve iskele | Sefer saatine bağlı bekleme gerekebilir | Kozyatağı istasyonunun çıkışları; Bostancı iskelesinden kalkan Adalar vapuru |
| Ekip sayısı | Çalışan kişi arttıkça tutar artar | Sabit bir adresin önü tek kişiyle görülür; iki nokta aynı saatte görülecekse iki kişi gerekir |
| Saat dilimi | Kaç saat ve hangi saatlerde çalışılacağını belirler | İşe gidiş sabahı, iş çıkışı akşamı, bekleme payı |
| Gece, hafta sonu, mevsim | Son seferler, kalabalık ve dönüş yolu planı değiştirir | Yazın Şile ve Adalar; kışın boşalan yazlık sokakları |
| Gün sayısı | Tek gözlem mi, farklı günlerde tekrar mı gerektiğini gösterir | Adres tespitinde farklı gün ve saatler; belli bir akşamın sorusunda tek akşam |
| Rapor ve fotoğraf | Notların eşlenmesi ve dosyanın hazırlanması da emek ister | Avukata gidecek dosyada daha sıkı saat ve yer eşlemesi |
İlçe ve uzaklık: yol saati tutara nasıl biner?
Kadıköy içinde kalan bir işte yol kısadır; Marmaray, M4, T3 tramvayı ve iskeleler yer değiştirmeye yeter. Orada geçen bir akşamın tutarı neredeyse tamamen gözlem saatinden oluşur.
Şile'de yol ağır basar. İlçeye raylı hat ya da düzenli vapur ulaşmaz, bu yüzden gidiş ve dönüşte yolda geçen saatler gözlem saatleri kadar yer tutar. İki gün art arda çalışılacaksa ekibin her akşam dönmesi ile ilçede kalması arasında bir seçim yapılır; hangisinin seçildiği planda ayrı bir satırdır. Oradaki işlerin ayrıntısı Şile sayfasında.
Adalar'a vapurla gidilir. Adada bir adres planlandıysa ekip kendi seferiyle önceden gider. Günün kapanış saatini güncel tarifedeki dönüş seferi belirler, bu saat de plana baştan yazılır.
Beykoz'da raylı sistem yok. Boğaz kıyısındaki iskeleler bir yana, Riva ve Polonezköy tarafına yalnız kara yoluyla gidilir; yol saati burada da hesaba girer.
Ekibi ne büyütür?
Ekibin büyüklüğünü, aynı saatte kaç noktanın görülmesi gerektiği belirler. Kişinin bindiği iskele ya da istasyonun önü tek noktadır; kayda hat ve saat geçer. Varış ucunun da aynı gün görülmesini istiyorsanız orada ikinci bir kişi durur ve tutar büyür. Kişi Bostancı'dan Adalar'a geçiyorsa ve ada tarafı planda yazılıysa, inişi adada önceden bekleyen kişi görür.
Araçla çıkan biri için de hesap aynı. Yalnız evden çıkış saati ve yön yazılacaksa tek kişi yeter. Anlatılan varış yerinin kapısı da aynı sabah görülecekse iki kişi gerekir.
Sefer saatlerini güncel tarifeden kontrol ederiz; kışın kurulan bir plan yaz tarifesine geçilince yeniden gözden geçirilir.
Saat dilimi ve bekleme payı
Saat dilimi, sorunun düştüğü saatlerdir ve tutarı küçültmek için elinizdeki asıl araç budur. Her sabah işe vapurla gittiğini söyleyen biri için gözlem iş günü sabahına düşer; şüpheniz iş çıkışındaki birkaç saatse akşama. Dilim daraldıkça tutar küçülür.
Her dilime bir de bekleme payı eklenir. Yedide çıkması beklenen kişi sekizde çıkarsa o bir saatin nasıl hesaplanacağı ve en çok ne kadar bekleneceği planda baştan belirtilir.
Gece, hafta sonu ve mevsim
Gece gözlemde dönüş ayrıca planlanır. Son seferden sonra ekibin dönüşü de planda bir satır daha demektir.
Mevsimin etkisi Şile'de ve Adalar'da belirgindir. Yazın iskele ve çarşı kalabalıklaşır; bir kişiyi tek noktadan ayırmak zorlaşır, ekip iki kişiye çıkabilir. Kışın ise boşalan bir yazlık sokağında aynı noktada uzun durmak kolayca fark edilir. O mevsimde gözlem kısa ve aralıklı dilimlere bölünür, bu da gün sayısını etkileyebilir.
Gün sayısını ne belirler?
Gün sayısını sorunun türü belirler. Bir buluşmanın olup olmadığını sınamak için bazen tek akşam yeter. Birinin gerçekte nerede oturduğunu göstermek ise farklı gün ve saatlerde tekrarlanan gözlem ister: sabah çıkışı, akşam dönüşü, bir de hafta sonu. Bunun nasıl kurulduğunu adres tespiti ve fiili ikamet sayfasında bulabilirsiniz.
Kişinin anlattığı düzen gün sayısını azaltabilir de. Yalnız salı ve cuma akşamları bir yere gittiğini söylüyorsa gözlem o iki güne düşer; haftanın tamamını kapsayan plan gereksiz masraftır.
Kaç günde cevap çıkacağına dair söz vermeyiz. Verebileceğimiz söz, her günün neden planda olduğunu açıklamaktır.
Rapor ve fotoğraf
Dosyanın biçimi emeği değiştirir. Yalnız sizin okuyacağınız kısa bir not ile her fotoğrafın bir satırla eşlendiği, avukatınızın dosyasına girecek bir rapor aynı hazırlığı istemez. Geniş bir meydanda ya da iskele önünde uzaktan çekim gereken işlerde ekipman da plana yansır. Dosyanız bir davaya girecekse notların hangi ayrıntıyla tutulacağını Kartal notunda görebilirsiniz.
İki plan taslağı
Kurgusal durum · gerçek bir kişi ya da dosya değildir
Kurgusal örnek: İlk taslak Kadıköy'de bir salı akşamı içindir: üç saat, tek kişi, ilk nokta Moda'da bir kafenin karşı kaldırımı, ikinci nokta T3 tramvayının indiği iskele; masraf satırında yalnız ulaşım kartı var. İkinci taslak kışın boş duran Şile'deki bir yazlık içindir: cumartesi ve pazar, günde iki kısa dilim, tek kişi, sokağa bakan yoldan. Gözlem saati daha az, yol saati çok daha fazla. İkisi de aynı satırlarla okunur: saat, kişi, yol, gün.
Teklifleri karşılaştırırken sorulacaklar
Hangi dedektifle konuşursanız konuşun, aşağıdaki beş sorunun cevabını almadan rakamları karşılaştırmayın:
- Tutar saat, gün ya da iş üzerinden mi verildi; yol ve bekleme saatleri buna dâhil mi?
- Kaç kişi çalışacak ve her biri hangi noktada duracak?
- Yol, geçiş ve vapur masrafları tutarın içinde mi, yoksa sonradan mı eklenecek?
- Kişi plana girmeyen bir yöne giderse, örneğin Adalar vapuruna binerse ya da karşı yakaya geçerse ne olacak?
- Teslim edilecek dosyada ne olacak ve notlar hangi ayrıntıda tutulacak?
Bu soruların cevabı yazıya geçmemişse iki teklif arasındaki fark yalnız görünüşte olabilir.
Beş cevabı her teklif için ayrı bir sütuna yazın, toplamları en alta koyun. İki toplam arasındaki fark hangi satırdan geliyorsa, teklifi verene ilk soruyu da o satırdan sorun.