Kaporadan önce iki soru
İlanı veren kişi evin sahibi ya da sahibinin yetki verdiği biri mi? Ev, ilanda göründüğü yerde ve göründüğü hâlde mi? Birinin cevabı eksikse ödeme bekler. Gönderilmiş kaporayı geri almak, göndermemekten her zaman daha zordur.
Kiralık ev dolandırıcılığının bilinen bir kalıbı vardır: başka ilandan alınmış fotoğraflar, semtin biraz altında fiyat, uzakta ve aceleci bir ev sahibi. "Çok arayan var, bugün yatırırsanız evi size ayırırım." Kalıbı bilmek yetmez, çünkü gerçek ev sahipleri de uzakta ve aceleci olabilir. Aşağıdaki kontroller ikisini ayırmak içindir. Özel dedektif olarak bir kısmını sizinle yürütürüz, yerinde görülmesi gerekeni de dışarıdan görüp bildiririz: elinize ödemeden önce okuyabileceğiniz kısa, fotoğraflı bir not geçer.
İlanın kendisine bakın
Ticaret Bakanlığının Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS), bağlı platformlarda ilanı verenin yetkisini denetler; onaylı ilanın yanında logosu görünür. Doğrulamadan geçmeyen kiralık ilan bu platformlarda yayına giremez. Sosyal medyada ya da kişisel bir sayfada dolaşan "sahibinden kiralık" ilan ise bu denetimin dışındadır, kontrol yükü size düşer.
Fotoğrafları ters görsel aramayla sınayın: aynı kareler başka bir ilde, bir tatil evi sitesinde ya da eski bir satış ilanında çıkıyor mu? Manzarayı da adresle karşılaştırın. Deniz gördüğü söylenen bir pencere, sırtını kıyıya dönmüş bir sokakta olamaz.
Ev sahibinden isteyebilecekleriniz
Tapuya bakmanın kısa yolu belgeyi ev sahibinden istemektir; ekranını açıp e-Devlet'teki tapu bilgisini görüntülü görüşmede gösterebilir. Bakılacak üç ad var: tapudaki, kimlikteki, kaporanın gideceği hesaptaki. Biri farklıysa açıklama isteyin; "eşimin hesabı" gibi bir cevap belgeyle desteklenmedikçe yetmez.
Aracı bir emlak işletmesiyse yetki belgesi numarasını sorun. Sözleşme taslağını ödemeden önce görün, kapora tutarı ve iade koşulu yazıda olsun. Ödemeyi elden ya da bir tanıdığın hesabına yapmayın. Havale açıklamasına evin adresini ve "kapora" sözcüğünü yazın; anlaşmazlıkta elinizde düzenli bir kayıt olur.
Kısa süreli kiralamada izin numarası
Yüz gün ya da daha kısa kiralama izin belgesine bağlıdır: günlük kiralık da üç aylık yaz kiralaması da. İzinli konutun tanıtıldığı her ortamda belge numarası yer almak zorundadır, kapısında da Bakanlığın plaketi bulunur.
Kontrol kısa: numarayı Kültür ve Turizm Bakanlığının izin belgeli konutlar sorgusunda açın, oradaki adresi ilanla karşılaştırın, vardığınızda plakette aynı numarayı arayın. Numara hiç çıkmıyorsa ya da başka adrese aitse kaporayı bekletin. Kendi evinizi kiralayıp kiracının daireyi günlük verdiğinden şüpheleniyorsanız bu, Moda'daki günlük kiralama notunun konusudur.
Yazlıklar neden ayrı düşünülmeli?
Uzaktaki ev, görmeden ödeme isteğini artırır. Oysa yerinde bakmak en çok burada işe yarar.
Adalar'a yalnız deniz yoluyla gidilir. Evi görmek bir vapur planı ister; "gelmeden ayıralım" diyen ilan sahibine verilecek sağlıklı cevap, o vapura binmeden ödememektir. Şile tarafında raylı sistem ve iskele yok, Üsküdar'dan Ağva'ya otobüs ya da araçla gidilir. Yol uzun görünür, ama ilan fotoğrafını sokağın kendisiyle karşılaştırmak bir kez gitmeye değer. Boğaz kıyısındaki yalı ve Riva evi ilanlarında tapu parseli ve yol ayrıca önem taşır; onları Beykoz notu ele alıyor.
Kapının önünde neye bakılır?
Adres var mı, bina ilandaki bina mı, cephe, balkon, kapı ve sokak fotoğraflarla örtüşüyor mu? Bunlar sokaktan görülür; dedektif gözlemi de bu sorularla başlar. Pencerelerdeki ışık, perde ve balkondaki eşya evin kullanılıp kullanılmadığına dair fikir verir. Zilde ad yazıyorsa yalnız ilan sahibinin adıyla uyuşuyor mu diye bakarız, başka birinin adını nota geçirmeyiz. Komşuya ya da kapıcıya soru sormayız.
Kışın boş görünen yazlık olağandır. Ama "ev boş, hemen girebilirsiniz" denen dairenin balkonunda çamaşır asılıysa ya da bina ilandaki kat sayısını taşımıyorsa kaporayı bekletmek için yeterlidir.
Kaç ilan ve kaç adrese bakacağımızı ön görüşmede konuşuruz. Dedektif ücretini değiştiren kalemler ücret notunda.
Ödemeden önceki son adım, üç adı ve iki adresi alt alta yazmaktır: tapudaki, kimlikteki ve hesaptaki ad; ilandaki ve kapıdaki adres. Satırlardan biri ötekilerden ayrılıyorsa kapora, o satır yazılı olarak açıklanana kadar bekler.
Kaporayı gönderdiyseniz ve karşı taraf kaybolduysa önce bankanızı arayın, ardından polis merkezine ya da başsavcılığa başvurun; dekontu, ilanın ekran görüntüsünü ve yazışmaları saklayın. Kayıtların nasıl saklanacağı internet tanışı ve sahte hesap sayfasında.