Aşamalar bir bakışta
- 1
Anlatım
Telefonda ya da WhatsApp'ta neyin olduğunu ve sizin için hangi sorunun cevabının önemli olduğunu anlatırsınız. Sorunun sahada bir karşılığı yoksa bunu o konuşmada duyarsınız.
- 2
Yazılı plan
Hangi günler, hangi saat dilimleri, kaç kişiyle ve hangi toplam tutarla çalışılacağı tek sayfada yazılır. Onay vermediğiniz bir plan için kimse yola çıkmaz.
- 3
Saha
Gözlem sokak, cadde, iskele ve durak gibi herkesin bulunabildiği yerlerden yapılır. Araştırılan kişiyle konuşulmaz, ona yaklaşılmaz.
- 4
Teslim
Gözlem notları ve fotoğraflar, kapsamı planda belirlenen bir dosyayla elinize geçer. Sonraki adımı siz seçersiniz.
Plan hangi bilgilerle kurulur?
Plan için kişinin bir gününü kâğıt üzerinde çizebilecek kadar bilgi gerekir. İlk konuşmada hangi ilçede oturduğunu, nerede çalıştığını ve sorunun hangi gün ve saatlere düştüğünü sorarız. Bir soruyu mutlaka ekleriz: şehirde nasıl yol alıyor? Kadıköy'de oturup Ümraniye'de çalışan biri ile Beykoz'dan aracıyla çıkan biri için aynı plan yazılamaz.
Elinizde varsa yakın tarihli bir fotoğraf, boy, giyim alışkanlığı, aracın rengi ve modeli işe yarar. Bir de cevabın ne işe yarayacağını sorarız: yalnız kendi kararınız için mi, yoksa notları bir avukata göstermeyi mi düşünüyorsunuz? Notların ayrıntısı buna göre değişir.
Kişinin telefon şifresini, hesap bilgilerini ya da kimlik numarasını istemeyiz; verilse de işte kullanılmaz.
Yazılı plan: boş hâli
Onayınıza gelen sayfa şu satırlardan oluşur. Buradaki boş biçim yalnız örnektir, gerçek bir işten alınmamıştır.
| Satır | Ne yazılır? |
|---|---|
| Soru | Cevabı aranan tek soru, bir cümle |
| İlçe ve başlangıç noktası | Adıyla: istasyon çıkışı, iskele önü, cadde |
| Günler ve saat dilimleri | Hangi günler, saat kaçtan kaça |
| Sahada kaç kişi | Kişi sayısı ve hangi noktada duracakları |
| Bitiş koşulu | Süre dolunca ya da kişi planda olmayan bir yöne gidince ne olacağı |
| Ara bilgi | Size ne zaman, hangi yolla haber verileceği |
| Değişiklik kuralı | Gün uzarsa ya da yeni gün gerekirse ne yapılacağı |
| Teslim | Notlar, varsa fotoğraflar; biçimi ve saklama süresi |
| Toplam tutar | Kalemleriyle, işe başlamadan |
Planı onaylamazsanız iş başlamaz. Bir satırı anlamadıysanız sorun; anlamadığınız bir plana onay vermeyin.
Saha günü nasıl geçer?
Günün biçimini kişinin hareketi belirler. Raylı hatla giden biri için gözlem bindiği istasyonun girişinde ve inmesi beklenen istasyonun çıkışında kurulur; peron ve aktarma koridoru gözlem yeri değildir. Vapura binen biri için iskelede, hattın ve kalkış saatinin kaydıyla. Aracıyla çıkan biri için çıktığı yer, saat ve yön not edilir. Adalar'a giden biri söz konusuysa ve varılacak ada plana yazılmışsa o adanın iskele çıkışında ayrı bir nokta kurulabilir.
Sefer saatlerini sayfalara yazmıyoruz; plan o dönemin güncel tarifesine bakılarak yazılır. Beykoz ve Şile gibi raylı hattı olmayan ilçelerde yolda geçen süre de plana girer, tutara etkisini ücret yazısı anlatır.
Gözlem notları nasıl tutulur?
Her satırda bir saat, bir yer ve görülen tek bir şey olur. Aşağıdaki satırlar biçimi gösterir (örnek biçim, gerçek bir işten değildir):
- 18.07 · Altunizade, M5 istasyonu girişi · Kişi istasyona girdi.
- 18.52 · Parseller, M8 istasyonu çıkışı · Kişi istasyondan çıktı, karşıdaki binaya girdi.
- 18.53–21.15 · Binanın girişi, karşı kaldırımdan · Kişi dışarı çıkmadı.
Boş geçen saatler de kaydedilir. Yorum yazılmaz; görülenin sizin için ne ifade ettiğini siz değerlendirirsiniz. Notları kiminle paylaşacağınıza siz karar verirsiniz.
Planı neden dar tutuyoruz?
Plan yalnız sizin sorunuzla ilgili günleri, noktaları ve saatleri kapsar; soruyla ilgisi olmayan hiçbir şey not alınmaz. Kişiyi gereksiz yere izlememek hem işi hızlandırır hem tutarı düşürür, hem de sizi gereksiz bir tartışmadan korur. Notları bir dosyada kullanmayı düşünüyorsanız bunu baştan söyleyin; plan avukatınızla paylaşılabilecek biçimde hazırlanır.
Çalışma sınırlarımız
Hangi soru için olursa olsun bu yöntemlerle çalışmıyoruz. Baştan bilmeniz, teklifleri karşılaştırırken de işinize yarar.
- Telefon, mesaj ve e-posta içeriğine ulaşmak; bir hesaba girmek ya da şifresini denemek. Ayrıntısı telefon geçmişi yazısında.
- Bir araca, çantaya ya da eşyaya konum cihazı yerleştirmek; birinin telefonuna konum uygulaması kurmak.
- Gizli ses kaydı almak.
- Kurumların kayıtlarını sorgulatmak: tapu, banka, nüfus, telefon operatörü, SGK ya da plakadan araç sahibi.
- Uydurma bir kimlikle ya da sahte bir hesapla kişiye yaklaşmak, kendini başka biri gibi tanıtmak.
- Araştırmayı kimin istediğini üçüncü kişilere açmak.
- Konutların, site ortak alanlarının, iş yerlerinin ve otel odalarının; eğitim ve sağlık kurumlarının, ibadet yerlerinin içinde gözlem yapmak. Yargı binalarının, askerî alanların, ceza infaz kurumlarının ve tersaneler bölgesinin çevresinde de gözlem yapılmaz, fotoğraf çekilmez.
- Gözlemi plandaki günlerin dışına taşımak ya da kişiyi rahatsız edecek, korku verecek bir izlemeye dönüştürmek.
- Sizden ayrılmış bir eş ya da eski partner için adres aramak ya da evini gözlemek.
- Kendi isteğiyle ayrılmış bir yetişkinin ya da şiddet veya koruma kararı ihtimali taşıyan bir ilişkideki kişinin adresini kimseye vermek.
Bu yöntemlerden biri size başka bir yerden teklif edilirse itibar etmeyin.