Bu işte size nasıl yardım ederiz?
Baktığımız yer, kişinin ya da başkalarının herkese açık yayımladığı bilgilerdir: açık profiller, aynı fotoğrafın başka hesaplarda kullanımı, ad, iş ve semtin farklı kaynaklarda tutması. Anlattığı kimliğin ayakta kalıp kalmadığını sınarız. Dedektif olarak çalışmamız ekran başında kalır; hesapla ve sahte profille çalışmıyoruz. Sonunda elinize neyin tutup neyin tutmadığını gösteren kısa bir not geçer.
İki durum için yazıyoruz.
Birincisi: bir sohbet uygulamasından ya da sosyal medyadan biri yazmış, konuşma ilerlemiş, buluşmadan önce anlattığı kişi mi bilmek istiyorsunuz. Buradaki kontrollerin çoğunu kendiniz yapabilirsiniz; emin olamazsanız özel dedektif olarak aynı işi ikinci bir gözle yaparız. İkincisi: hakkınızda anonim bir hesaptan paylaşım yapılıyor ya da adınıza sahte profil açılmış. Burada açık izleri düzenler, şikâyetinize eklenecek dökümü hazırlarız.
Fotoğraflarla başlayın
Profil fotoğraflarını birden fazla arama motorunun görsel aramasına yükleyin. Aynı yüz başka bir adla, reklam sayfasında ya da hazır görsel arşivinde çıkıyorsa hesap büyük ihtimalle başkasının fotoğraflarını kullanıyordur.
Fotoğrafın kendisine de bakın. Hepsi stüdyo ışığında mı, arkadaşlarla sıradan bir kare var mı, yıllar içinde saç ve yaş değişiyor mu? Gerçek bir hayatın fotoğrafları biraz dağınıktır.
Hesabı da okuyun: ne zaman açılmış, eski paylaşımı var mı, yorum yapanlar gerçek hesaba benziyor mu? Birkaç hafta önce açılmış, az bağlantılı ve neredeyse yalnız size yazan bir hesaba dikkatle bakın.
Yazışma ne söyler?
Anlattıklarını kısa bir listeye yazın: adı, yaşı, okulu, işi, semti, ailesi. Birkaç hafta sonra listeye dönün. Gerçek insanlar da ayrıntıyı karıştırır, ama temel bilgiler her hafta yer değiştiriyorsa o hikâyeyi birden çok kişi ya da hazır bir metin yazıyor olabilir.
Biçime de bakın: ilk günlerde gelen büyük sözler, sorularınızın genel cevaplarla geçiştirilmesi, konuşmanın hemen başka bir uygulamaya taşınmak istenmesi. Ofiste çalıştığını anlatan birinin mesajları hep gece yarısından sonra geliyorsa sormaya değer.
Görüntülü görüşme ve para
Görüntülü görüşme, ekrandaki kişinin fotoğraftaki kişi olup olmadığını anlamanın en basit yoludur ve istemek ayıp sayılmaz. Bir kez ertelenmesi olağandır. Bozuk kamera, zayıf internet gibi gerekçeler haftalarca sürüyor ve yakınlık hızla artıyorsa mesafeli durun; buluşmayı görüşme yapılana kadar ertelemek makul bir sınırdır. Görüşme yapıldığında da ışık ve arka plan anlatılan yeri tutmalı: akşam Kadıköy'de bir kafede olduğunu anlatan birinin arkasında gün ışığı varsa saat farkı olan bir yerden bağlanıyor olabilir.
Para konusu açıldığında konuşmanın amacı değişmiştir: borç, hediye kartı, bilet parası, gümrükte takılmış paket, "birlikte kazanalım" diye sunulan yatırım. Pasaport ve uçak bileti masrafı isteyen tanışlara karşı polis de uyarıyor. İlk iş para göndermemek, ikinci iş yazışmaları silmeden saklamaktır. Yatırım önerisi şirket adıyla geliyorsa firma ve ortak doğrulama adımlarına bakın.
Her yanlış semt yalan sayılmaz
Semt ve iş bilgisini sohbetin içinde öğrenirsiniz, sorgu gibi değil. Küçük kaymaları yalan saymayın. Ataşehir'de oturduğunu anlatan birinde Barbaros adı Üsküdar'da da, Mimar Sinan adı Üsküdar ve Çekmeköy'de de geçer; İçerenköy Ataşehir'de, ona benzeyen Erenköy Kadıköy'dedir. "Ataşehir'deki Finans Merkezi" diyen biri de kötü niyetli olmayabilir, merkezin resmî adresi Ümraniye'dedir.
Anlamlı olan, ayrıntıların hiç oturmamasıdır: oturduğu ilçede en yakın durağı anamaması, iş yerine dair hiçbir şey anlatamaması, her soruda konuyu değiştirmesi. "İşe hangi metroyla gidiyorsun?" sorusu yeter; Ataşehir'de oturan biri için M8'in Kayışdağı ya da Küçükbakkalköy durağı sıradan bir cevaptır. Okul iddiasında öğrenci kaydını kimse sizin için sorgulayamaz; sınanabilen, anlattığı gündelik hayatla ders saatlerinin uyumudur.
Adını verdiği şirketi Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve şirketin sitesinde arayabilirsiniz. İz bulunmaması da olağandır; bulduğunuz iz anlatılanla çelişiyorsa üzerinde durun.
Kendi bilgilerinizi koruyun
Siz onu sınarken o da sizin hakkınızda bilgi topluyor olabilir. Ev adresinizi, iş yerinizin tam yerini, çocuklarınızın okulunu ve kimlik fotoğrafınızı yazışmada paylaşmayın. Pişman olacağınız görüntüleri göndermeyin; ilişki bozulunca baskı aracına dönüşebilir. Gelen bağlantıya tıklamadan, uygulama indirmeden, doğrulama kodunu paylaşmadan durun.
Buluşma günü
İlk buluşmayı gündüz, insanların gelip geçtiği ve kolay ayrılabileceğiniz bir yerde yapın. Kadıköy'de İskele Meydanı'nın çevresi iyi bir örnektir: vapur, M4 ve tramvay aynı meydanda, buluşma istediğiniz gibi gitmezse dönüşünüz hazırdır. Ataşehir'de M8 istasyonlarından birine yürüme mesafesindeki bir yer de aynı işi görür. Bir yakınınıza nerede ve kiminle olduğunuzu söyleyin, ulaşımınızı kendiniz ayarlayın, karşı tarafın aracına binmeyin, evine gitmeyin, içeceğinizi gözünüzün önünden ayırmayın. Son anda buluşmayı ıssız bir yere ya da kendi evine taşımak isterse bunu tercih değil uyarı olarak okuyun.
Kontrollerin hepsi tutarlı çıktıysa daha az soruyla gidersiniz; gündüz ve kalabalık yer kuralı yine değişmez. Tanışıklık evliliğe dönerse sorulacak sorular evlilik öncesi araştırma sayfasında.
Sizi hedef alan bir hesap varsa
İlk iş kayıttır, çünkü hesap kapanınca elinizde bir şey kalmayabilir. Ekran görüntülerinde tarih ve saat görünsün, her paylaşımın bağlantı adresini, kullanıcı adını ve varsa profil numarasını ayrıca yazın. Hepsini tek klasörde, tarih sırasıyla tutun. Karşı tarafla yazışmayı uzatmayın.
Adınıza sahte hesap açıldıysa önce platforma şikâyet edin, ardından olayı anlatan imzalı dilekçeyle polis merkezine ya da başsavcılığa gidin. İçeriğin kaldırılmasını sağlayıcıdan da isteyebilirsiniz.
Bizim çalışmamız açık izlerle yürür: fotoğrafların başka nerede geçtiği, ifadelerin ve paylaşım saatlerinin başka bir hesapla örtüşmesi, görünen bir mekânın gerçekte neresi olduğu. Anonim ifşada işe yarayan bir soru da "bunu kim bilebilir?" sorusudur; bilgi yalnız bir arkadaş grubunda biliniyorsa çevre daralır. Hangi paylaşımın hangi çevreye işaret ettiğini tabloya dökeriz, kesin bir isme çevirmeyiz. Telefon ve hesap kayıtları isteğine verdiğimiz cevap telefon geçmişi notunda.
Tehdit, şantaj, özel görüntülerin yayılacağı uyarısı ya da bir çocuğun söz konusu olduğu durumlarda ilk adres en yakın polis merkezidir, acil durumda 112 aranır; ekran görüntülerini yanınıza alın. Para gönderdiyseniz dekontu saklayın, bankanızı da aynı gün arayın.