Hangi şüpheye sokaktan bakılır?
Kuşku, kişi iş yerinden çıktıktan sonra görülebilecek bir şeye bağlanıyorsa özel dedektif gözlemi cevap verebilir. Ön görüşmenin ilk işi soruyu ikiye ayırmaktır: sokakta görülecek olan, masada çözülecek olan. Böylece yalnız sahada cevap bulacak kısım için ödersiniz.
| Kuşku | Dışarıdan görülebilen | Şirket kaydında aranacak |
|---|---|---|
| Raporlu çalışan başka işte | Aynı kapıya tekrarlanan giriş ve çıkış, orada iş görürken görülmesi | Raporun dönemi, puantaj, izin kaydı |
| Depodan eksilen mal | Aracın kapıdan çıkış saati, teslimde inen koli sayısı | Sayım tutanağı, irsaliye, teslim imzası |
| Mesai sonrası rakip iş | Vardiya bitiminde gidilen adres, orada kalış süresi | Sözleşmedeki hüküm, müşteri kayıpları |
| Kasa ya da yazılım farkı | Görülmez | Muhasebe ve bilgi işlem kaydı |
Gözlem deponun, atölyenin ve iş yerinin kapısı dışında, kaldırımdan yapılır; çalışanla konuşmayız, iş arkadaşlarına soru sormayız. İkinci işini evinden, internet üzerinden yürüten biri sokaktan görülmez; bunu da baştan söyleriz.
Raporlu çalışan gerçekten dinleniyor mu?
Aranan şey çalışanın evden çıkması değildir. Bakılacak iki nokta vardır: evden çıktığı sokağın ağzı ve şüphelenilen ikinci işin kapısı. Hangi günlere bakılacağını kendi kayıtlarınıza göre siz seçersiniz; gözlemi o günlerin sabahına ve öğleden sonrasına yayarız.
Kozyatağı gibi iki hattın kesiştiği yerlerde yalnız istasyon çıkışında beklemek, aktarma yapılan günü kaçırmak demektir; ev ile ikinci kapı arasındaki yol bilinmiyorsa iki ucu ayrı tutarız. Ayrıntılı plan örneği Ataşehir'deki raporlu çalışan notunda.
Rapor belgesi, teşhis ve hekim notu bize gelmez. Karşılaştırmayı şirket kendi kayıtlarıyla yapar.
Stok eksiliyorsa kayıp hangi aşamada?
Önce şirketin kendi kâğıtlarıyla daraltın. Sayım tutanakları, irsaliyeler, teslim imzaları ve aracın kapıdan çıkış saatleri birlikte okununca açık üç yerden birine düşer: depo, yol, teslim noktası. Depo içindeki kayıp kendi sayım düzeninizle, giriş kartı ve iç kamerayla görülür; saha son ikisine bakar.
Plan iki uçta kurulur: aracın kapıdan hangi saatte, hangi yöne çıktığı; irsaliyedeki teslim adresine hangi saatte vardığı. Ümraniye'de M8'in İMES ya da Dudullu durağına yakın bir kapıdan çıkan kamyonet için plan, teslim adreslerinin irsaliyeden çıkarılmış sırasına göre yazılır.
Teslim noktasında bakılan şey basittir: inen koli ya da palet sayısı, saat, malı kimin aldığı. Bunu alıcının imzaladığı irsaliyeyle karşılaştırırsınız. Sayılar tutuyorsa kayıp büyük olasılıkla depodadır; tutmuyorsa yolda ya da teslim anında aranır. Depo ile sevkiyatı ayırmayı Dudullu'daki stok açığı notu adım adım anlatıyor.
Vardiyadan sonra rakip bir kapı mı?
Çalışanın mesai dışında ne yaptığı, işinizle çatıştığı ölçüde sizi ilgilendirir: aynı müşterilere çalışan bir atölye, kişinin kendi açtığı bir dükkân. Gidilen kapıyı, orada ne kadar kalındığını ve çalışır görünüp görünmediğini yazarız.
Şüphelenilen adres biliniyorsa bakış o sokakta başlar. M5 Üsküdar'dan Ümraniye, Çekmeköy ve Sancaktepe üzerinden Sultanbeyli'ye uzanır; vardiyadan sonra bu hatta binen biri eve giden yolun üstündeki bir durakta inip başka bir kapıya yürüyebilir. Plana o durağın çıkışını da yazarız.
Kurgusal durum · gerçek bir kişi ya da dosya değildir
Kurgusal örnek: Ümraniye'de bir atölye sahibi, ustasının vardiya bitiminde rakip bir atölyeye gittiğini duymuş. İlk madde sözleşmedeki hüküm; sözleşme bunu engellemiyorsa taslak uygulanmıyor. Engelliyorsa iki çarşamba akşamı, 17.30 ile 20.00 arası, tek nokta yazılıyor: duyulan atölyenin kapısını gören karşı kaldırım. Çalışanın evi, hafta sonu ve işverenin kendi atölyesinin önü planın dışında kalıyor. Notları yalnız işveren okuyacak.
Tuzla'daki tersaneler bölgesi ve çevresi bu tür bir gözleme açılmaz; orada iş alan taşeronun sahada olup olmadığı belgeyle sınanır, yolu Tuzla notu gösteriyor.
Elinize ne geçer?
Her gün için ayrı satır: saat, yer, görülen hareket. Şüpheyi desteklemeyen günler de yazılır; size lazım olan, bir tarafa eğilmiş bir dosya değil, kararınıza dayanak olacak bir kayıttır. Notların kimde duracağını ve kimlerin okuyacağını siz belirlersiniz, planda yazar. İş bir davaya taşınırsa avukatınız bu satırları tarih sırasıyla önünde bulur.
Nasıl başlarız?
Raporlu çalışan şüphesinde seçtiğiniz günler ve saatler, bilinen adres, vardiya çizelgesi yeter. Stok farkında sayım tarihleri, ilgili irsaliyeler, aracın çıkış saatleri ve açığın ilk fark edildiği tarih gerekir. Mesai sonrası işte ise o kapının semti ve bu bilginin kimden geldiği önemlidir. Bunlarla kaç gün, kaç kişi gerektiğini konuşuruz; ücreti değiştiren kalemler ücret notunda.
Elinizde kamera kaydı ya da sayım tutanağıyla belli bir hırsızlık varsa gözleme gerek kalmayabilir; o durumda doğru adres kolluktur.