"Sahadayız" cümlesi neyle sınanır?
Para ödediğiniz taşeronun gerçekten çalışıp çalışmadığı iki kaynaktan anlaşılır: sözleşmenizin size tanıdığı belgelerden ve iş yerinin kapısında, kamuya açık yoldan alınan nottan. İkisi birbirinin yerini tutmaz. Belgeler içeride ne yapıldığını anlatır ama onları taşeron hazırlar; kapı notu bağımsızdır ama içeriyi göremez. Hakediş masasında elinizi güçlendiren, ikisinin aynı günü anlatıp anlatmadığıdır.
Önce kendi haklarınızı kullanın. Puantaj, haftalık ilerleme raporu ya da habersiz saha ziyareti sözleşmede yazılıysa bunlar dışarıdan yapılacak her gözlemden ucuz ve doğrudandır. Ziyaretleri düzensiz aralıklarla yapın, her seferinde gördüğünüz kişi sayısını, işin aşamasını ve saati aynı gün yazın. Belgeleri her hafta aynı biçimde isteyin: fotoğrafların birden tarihsiz gelmeye başlaması ya da puantajın adsız sayıya dönmesi başlı başına bir işarettir.
Sözleşme bu konularda sessizse elinizdeki iş için seçenekleriniz azdır. Hangi belgenin hangi sıklıkta isteneceğini bir sonraki sözleşmeye yazdırın.
Tuzla'da özel dedektif: fabrika ve şantiye kapısı, tersane değil
Fabrikanın ya da şantiyenin kapısı kamuya açık bir yoldan görülebiliyorsa ekibin sabah gelişini ve akşam çıkışını oradan kayda geçirebiliriz. İçerisi çalışmanın dışındadır. Tuzla'daki organize sanayi bölgelerinde (İstanbul Tuzla ve İstanbul Deri gibi) girişi kontrollü iç yollara ve parsellere de girmeyiz; noktayı bölgenin dışındaki yoldan seçeriz ve rapor yalnız o noktadan görülenle sınırlı kalır.
Tersaneler ve tersaneler bölgesinin çevresi gözlem ya da fotoğraf yeri olarak kullanılmaz. Teknenizi bir tersanede onartıyorsanız sahaya dışarıdan bakılamaz; sizin için yol belgedir.
Bir bölgenin birden çok giriş yolu olabilir. Tek noktadan bütün girişleri görmek her zaman mümkün olmaz, bu yüzden planda hangi girişe bakıldığını yazarız. "Ekip bugün gelmedi" cümlesi ancak bakılan giriş ekibin bilinen girişiyse kurulabilir.
Noktayı ekibin nasıl geldiği belirler. Trenle gelip yürüyen bir ekip için Marmaray'ın Aydıntepe, İçmeler ve Tuzla istasyonlarından gelen yaya yolu önemlidir. Servisle ya da kendi aracıyla gelen ekip TEM'den ya da D-100'den yaklaşır. Hangi yoldan geldiğini bilmiyorsanız kapıya iki yönden yaklaşanı görecek bir yer ararız. İlçedeki öbür işler için Tuzla sayfasına bakabilirsiniz.
Tersanedeki işte elinizdeki araçlar
Teknesi bir tersanede onarılan bir sahibin en güçlü aracı sözleşmesidir. Ziyaret edemediğiniz günler için taşerondan adlı puantaj ve teknenizin adının ya da bordasındaki ayırt edici bir ayrıntının göründüğü tarihli fotoğraflar isteyin. Aynı açıdan çekilmiş bir dizi, işin ilerleyip ilerlemediğini haftadan haftaya gösterir.
Tersanenin ya da ana yüklenicinin giriş kayıtları da olabilir. Paylaşıp paylaşmamak onların kararıdır, sormakta sakınca yoktur; paylaşılan bir liste puantajdaki adların o gün tesise girip girmediğini sınar. Hangi belgenin paylaşılacağını sözleşmenize bakarak belirleyin. Bizim desteğimiz burada masada kalır: bu kâğıtları tek bir zaman çizelgesine dökmek ve birbirini tutmayan günleri işaretlemek.
Kapıdan giren ekip sizin işinizde mi?
Kapıdan sekiz kişinin girmesi, sekiz kişinin sizin işinizde çalıştığını göstermez. Aynı taşeronun aynı bölgede iki fabrikada işi olabilir. Kapı notu ekibin orada olduğunu kaydeder, sizin işinizde olduğunu ise içeriden gelen belgeler kurar.
İki kaynağı aynı tarihte buluşturun. Diyelim ki puantajda salı sabahı on iki ad var, kapıda beş kişi görülmüş. Perşembe fotoğraflarında yeni bir montaj aşaması var, irsaliyelerde o aşamanın malzemesi yok. Bunlar açıklama isteyeceğiniz sorulardır. Cevap basit olabilir: ekip öğleden sonra başka bir işten gelmiştir ya da bir kısmı başka girişi kullanmıştır.
Kapının bir yararı daha var: ekibi getiren aracın üzerindeki yazı. Sözleşme yaptığınız firmanın değil başka bir firmanın yazısını taşıyan bir servis geliyorsa işiniz bilginiz dışında devredilmiş olabilir. Bazı işlerde alt yükleniciye izin vardır ve bu kendiliğinden kusur sayılmaz. Bilmediğiniz bir devir ise puantajdaki adların kime ait olduğu sorusunu yeniden açar; kalite, iş güvenliği ve ödeme zinciri açısından konuşulması gerekir.
Gecikme malzemeye bağlanıyorsa teslim tarihini belgeyle isteyin: malzemeyi siz alıyorsanız tedarikçiden, taşeron alıyorsa fatura ve irsaliyeden. Malzemenin pazartesi geldiği söyleniyor, salı, çarşamba ve perşembe sabahları kapıda ekip görünmüyorsa gecikmenin nedeni başka yerdedir.
Kuşku ekibin değil firmanın kendisiyle ilgiliyse, faturadaki adreste bir iş yeri olup olmadığı firma ve ortak doğrulama başlığına girer.
Raporun bir sayfası neye benzer?
Kapı raporu kısa ve sıkıcıdır, öyle de olmalıdır. Satırlar saatle başlar ve yalnız görüleni söyler:
"07.12 — üzerinde taşeronun yazısı bulunan beyaz kamyonet kapının önünde duruyor; altı kişi iniyor. 07.20 — altı kişi kapıdan giriyor. 12.40 — kamyonet yerinde. 17.35 — beş kişi kapıdan çıkıp kamyonete biniyor; kamyonet D-100 yönüne gidiyor." (örnek biçim, gerçek bir işten değildir)
İçeride kaç saat çalışıldığı, işin kalitesi ya da altıncı kişinin neden çıkmadığı rapora girmez, çünkü görülmemiştir. Kişilerin kimliği de yer almaz; önemli olan sayılar, saatler ve araçlardır. İşçilerin evine ya da iş dışındaki hayatına bakmayız, yüzlerini gereksiz yere kayda geçirmeyiz. Konu taşeronun verdiği sözdür.
Gözlem hangi günlere konur?
En verimli günler söylenenle görülenin en çok ayrışabileceği günlerdir: hakediş raporunun kapsadığı dönemin son haftası, taşeronun en kalabalık ekiple çalıştığını söylediği aşama ve sizin sahaya gidemediğiniz günler. Ayda bir habersiz ziyaret yapabiliyorsanız kapı notu bu ziyaretlerin arasını doldurur.
Taşeron yalnız sizin işinizde çalışıyorsa tek kapı, vardiya başlangıcı ve çıkış saati yetebilir. İkinci bir iş yerini de aynı gün görmek isterseniz ikinci bir nokta gerekir ve tutara yansır; bunu ön görüşmede konuşuruz.
Hakediş toplantısına kapı notlarının tamamını değil, puantajla karşılaştırılmış tarihli farkları götürün. Örneğin puantajda gece mesaisi yazan bir cumayı ve o akşam kapıda giriş görülmediğini gösteren tek bir satır. Böyle bir satır suçlama gibi durmaz, cevabı taşerondan beklenen somut bir soru olur ve sonraki hakedişin hangi belgelerle hazırlanacağını da belirler.