Aranan şey ikinci bir mesaidir
Rapor süresince başka bir yerde çalışılıp çalışılmadığını anlamak için bakılacak şey, çalışanın evden çıkıp çıkmadığı değildir. İstirahat raporu her zaman yatak istirahati anlamına gelmez; kişi eczaneye, kontrole ya da pazara gidebilir, çocuğunu okuldan alabilir. Aranan daha belirli bir düzendir: rapor günlerinde her sabah aynı iş yerine gitmek, orada saatlerce kalmak, kepenk açmak, mal indirmek, müşteriye hizmet etmek, iş kıyafeti giymek.
Bu ayrım işverenin de yararınadır. Raporlu çalışanın bir kafede oturduğu tek bir kare karar vermeye yetmez; size gereken, tekrar eden bir düzenin görülmesidir. Raporun tıbbi yönü hekimin alanıdır, biz ona bakmayız.
Önce kendi masanızda: SGK bildirimi
Gözlemden önce işverenin kendi yapacağı işler var. Geçici iş göremezlik ödeneği ödenirken, çalışanın istirahatli olduğu dönemde iş yerinde çalışıp çalışmadığını Kuruma elektronik ortamda bildirirsiniz; SGK'nın vizite uygulamasındaki "Çalışılmadığına Dair Bildirim Girişi" ekranı bunun içindir. Bildirim çalışanın başka yerde ne yaptığını göstermez, ama raporun başlangıç ve bitiş tarihlerini kayıtlarınıza sağlam biçimde geçirir.
Rapor belgesi sizin kayıtlarınızda kalır; teşhis, raporun içeriği ya da hekimin notu bize gönderilmez.
Ataşehir'de özel dedektif gözlemi nasıl planlanır?
Plan, şüphenin işaret ettiği bir yer varsa oradan, yoksa çalışanın bilinen adresinden başlar. Rapor günlerinden birinde sabah evden kaçta çıktığını ve ne tarafa yöneldiğini sokaktan not ederiz; araçla çıkıyorsa kayda çıkış saati ve yön geçer. Ataşehir'deki site tipi konutlarda gözlem site kapısının dışında kalır; site bahçesi, otoparkı ve gidilen iş yerinin içi planın dışındadır.
İkinci iş yerinin nerede olabileceğine dair ipucu planın başında önem taşır: bir müşterinin gördüğü dükkân, bir paylaşımdaki yer ya da bir ilan. Ataşehir'de oturan bir çalışan M8 ile aktarmasız Ümraniye'nin Dudullu ve İMES çevresine, M4 ile Kadıköy'den havalimanına uzanan hat boyunca bir iş yerine gidebilir. Şüphelenilen yer biliniyorsa o nokta plana ayrıca yazılır; kişinin oraya varış ve çıkış saatlerini, iş kıyafeti, kepenk açıp kapama, mal indirme gibi dışarıdan görülen işaretleri karşı kaldırımdan not ederiz. İçeri müşteri gibi girmeyiz, çalışma arkadaşlarına soru sormayız. Yan yana birkaç benzer dükkân varsa plana kapı numarası da yazılır.
Kayıtlarda her yer kendi ilçesiyle yazılır, çünkü bir uyuşmazlıkta önem kazanabilir. Kozyatağı'ndaki bir dükkân yolun hangi tarafında olduğuna göre Kadıköy ya da Ataşehir'dir; Dudullu'daki bir atölye ise Ümraniye'dedir. Ataşehir'de özel dedektif sayfasında ilçedeki öteki işleri de bulursunuz.
Semt pazarları ayrı bir ihtimal. Ataşehir'de pazar hafta boyunca farklı mahallelerde kurulur: salı İçerenköy ve Ferhatpaşa'da, çarşamba Esatpaşa ve Yenisahra'da, perşembe Kayışdağı'nda, cumartesi Yenişehir'de. Rapor gününde tezgâhın arkasında satış yapan biri pazar alanından görülebilir. Ama tek pazar yanıltır: akrabasına bir saatliğine yardım eden biriyle orada her hafta çalışan biri aynı fotoğrafı verir.
Kaç sabahın gerekeceği raporun uzunluğuna ve şüphenin kaynağına göre değişir; bunu ön görüşmede birlikte belirleriz.
Gözlemin göremediği ikinci işler
Her ikinci iş sokaktan görülmez. Evden yürütülen çevrimiçi satış, muhasebe ya da çeviri, dışarıdan evde dinlenen bir çalışanla aynı görüntüyü verir. Böyle bir şüphede açık kaynaklara bakılır: çalışanın ya da çalıştığı söylenen işletmenin herkese açık paylaşımlarında rapor günlerine denk gelen bir iz var mı, bir ilanda adı geçiyor mu?
Kurye ya da kendi aracıyla taşımacılık gibi gün içinde yer değiştiren işlerde birkaç sabit nokta seçilir: aracın sabah yüklendiği depo ya da dükkân, akşam döndüğü yer, kişinin kendi sokağı.
İkinci iş yeri sizin rakibiniz de olabilir. Rapor günlerinde aynı sektörden bir firmanın kapısından giren çalışan, devamsızlığın yanında müşteri bilgisi ve iş sırrı sorusu da doğurur; gözlemin kapsamı yine aynı kalır. Sorun personelin yokluğu değil de eksilen malsa Dudullu'daki stok açığı notu daha yakın bir başlangıçtır; öbür personel soruları çalışan ve iş yeri araştırması sayfasında.
Şüphenin kaynağını yazın
Gözlem gününü seçmeden önce şüphenin nereden geldiğini açıkça yazın. Bir müşteri çalışanınızı başka bir dükkânda mı gördü? Bir iş arkadaşı rapor günlerinde onun bir paylaşımını mı fark etti? Çalışan benzer dönemlerde hep aynı günlere mi rapor aldı? İlkinde dükkânın adresi, ikincisinde paylaşımdaki yer, üçüncüsünde takvim başlangıç noktasıdır.
Bilgiyi aktarırken ihtiyaçtan fazlasını paylaşmayın. Planın kurulması için günler ve şüphenin kaynağı önemlidir; çalışanın oturduğu semt ve tanınmasını sağlayacak yakın tarihli bir fotoğraf bunu tamamlar. Ailesi ya da borçları gibi ayrıntılar işle ilgisizdir, plana girmez.
Elinize geçen notlar ve sonrası
Teslim edilen notlar ve fotoğraflar gün gün şunu taşır: kaçta evden çıkıldığı, şüphelenilen iş yerinin önünde hangi saatlerde görüldüğü, dışarıdan görülen iş işaretleri. Fotoğraflarda çalışan dışındaki kişiler yalnız kaçınılmaz olduğu kadar yer alır.
Bundan sonrası işverenin kararıdır ve zaman önemlidir. Notları bir iş davasında kullanmayı düşünüyorsanız çalışanla konuşmadan avukatınızla paylaşın.
Rapor tarihlerini, gözlem günlerini ve notlardaki saatleri üç sütuna yazın. Hangi rapor gününde neyin görüldüğü, hangisinde hiçbir şey görülmediği böylece tek bakışta anlaşılır; o görüşmeye bu çizelgeyle gidin.