Bir olayın tanığını nasıl bulursunuz?
İşe olayın yerini, gününü ve saatini kesinleştirerek başlayın; o bilgi olmadan kimin kapısına gideceğiniz belli olmaz. Bir davada sizden tanık isteniyorsa aramanın takvimi de önemlidir: tanık listesi bir kez verilir, bu yüzden arama o tarihten önce bitmelidir. Her kişi için iki bilgi gerekir: kim olduğu ve ona nereden ulaşılacağı.
Önce olayın kendisini sabitleyin
Kolluk tutanağı, hastane kaydı ya da kaza tespit tutanağı varsa oradaki saat ve adres başlangıç noktasıdır. Kendi tahmininizi gördüğünüzden ayırın. Saatin yedi civarı olduğunu söylemek, yedide çıkan otobüsü kaçırdığınızı söylemek kadar işe yaramaz; ikincisi aramanın penceresini daraltır.
Kartal'da yer bilgisinin bir tuzağı var: ilçede iki raylı hat yan yana yürür ve ikisinde de "Kartal" adlı bir istasyon bulunur. Biri Marmaray'ın banliyö durağı, öbürü D-100 boyunca giden M4'ün istasyonudur. Olay istasyonun önünde geçtiyse hangisinin hangi çıkışı olduğu bütün planı değiştirir. Noktayı Kartal sayfasından bulabilirsiniz.
Olayın türü kimlerin orada olabileceğini söyler. Trafik kazasında araç içindekiler, karşı kaldırımdaki yayalar ve durakta bekleyenler akla gelir; bir tartışmada çevredeki dükkânların çalışanları ve apartman girişinde bekleyenler. Bu listeyi yazmadan kapı kapı dolaşmayın.
Kartal'da özel dedektif bu aramada ne yapar?
Sokaktan çıkardığımız şey, olay saatinde noktanın düzenidir: hangi tezgâh, dükkân ve durak orada, sormak için hangi saat anlamlı. İnsanların gündelik düzeni tekrar eder: işe giden biri istasyon çıkışından her gün aşağı yukarı aynı saatte geçer, esnaf kepengini her sabah aynı saatte açar. Olayın tarafı olan birinin aynı noktada günlerce beklemesi zordur; sizin yerinize bakmamızın yararı buradadır.
Plan olayın takvimine göre kurulur. Olay bir salı akşamı saat 19.00 sularında Marmaray'ın Kartal istasyonunun çıkışında geçtiyse sonraki salı akşamları aynı saatlerde orada bulunur ve şunları not alırız:
- hangi tezgâhın ve dükkânın o saatte açık olduğu;
- olay noktasını gören vitrinler ve kameralar;
- durakta hangi hatların beklendiği, yaya akışının hangi yöne gittiği.
Olay bir hafta sonu yaşandıysa hafta içi bakmanın değeri azalır; okulların açık olup olmadığı ve bayramlar da akışı değiştirir, bunları plana yazarız.
Elinize ne geçer?
Hangi noktada ve hangi saatte sormanın anlamlı olduğunu gösteren düzenli bir kâğıt. Kameraların yeri de aynı kâğıttadır: hangi dükkânın ya da girişin üzerinde, hangi yöne bakan bir kamera var, olay noktasını görüyor mu? Kayıtların ne kadar saklandığı dışarıdan bilinmediği için bu liste aramanın ilk günlerinde çıkarılır.
Kişi teşhisi ya da ad listesi bu kâğıtta olmaz; kime sorulacağını siz seçersiniz. Tanıkla konuşmak da sizin adımınızdır.
Tanıkla konuşurken
Kim olduğunuz baştan belli olsun. "Geçen salı burada bir kaza oldu, gören birini arıyorum" demek yeter. Anlatmak istemeyen birine ikinci kez gitmeyin. Hiçbir karşılık önermeyin; tanığın değeri anlatımının kendiliğinden gelmesindedir. Davanız varsa kiminle, ne zaman konuşacağınızı önce avukatınızla kararlaştırmak iyi olur.
İlk konuşmanın amacı tanığın ne gördüğünü öğrenmektir. "Kırmızı arabanın çarptığını gördünüz mü?" yerine "O akşam burada ne gördünüz?" diye sorun. Cevabı kişinin kendi sözleriyle, tarih ve saatle not edin; kendi yorumunuzu ayrı satıra yazın. Hazır bir metin imzalatmak gerekmez, tanık bildiklerini kendisi anlatır.
Olayı bir çocuk görmüşse ona soru sormayın; varlığını resmî sürece bildirmeniz yeter, çocuklar uzman eşliğinde dinlenir.
Tanık olmayı düşünen birine ne söylenir?
Süreci açıkça anlatın. Çağrılan kişi gelir ve bildiğini doğru anlatır; kaybettiği zaman için tanıklık ücreti, başka bir şehirden geldiyse yol ve konaklama giderlerini isteyebilir. Duruşma günü sırası gelene kadar salon dışında bekler.
İlk sorusu büyük olasılıkla şudur: adım karşı tarafa görünecek mi? Olağan düzende tanığın kim olduğu dosyanın taraflarınca bilinir. Kaygısı süren biri vazgeçebilir; bu kararı olduğu gibi kabul edin.
Beklemek neyi eksiltir?
Olayla tanıklık arasındaki süre uzadıkça hatırlananlar zayıflar. Düzenli geçen insanların düzeni de değişir: iş değişir, okul biter, mevsim döner. Olayın üzerinden haftalar geçmişse arama yine yapılabilir, beklentiyi birlikte buna göre kurarız.
Kartal'daki olayların dosyaları İstanbul Anadolu Adliyesinde görülür; takvimin dava içindeki yerini Anadolu Adalet Sarayı notu anlatıyor.
Olay yakın tarihliyse bugün yapabileceğiniz en yararlı şey, tutanaktaki saat ve adresi kendi hatırladıklarınızla karşılaştırmaktır. Çıkış Marmaray'ın mı, M4'ün mü çıkışıydı? Akşamüstü dediğiniz an hangi otobüsün kalkışına denk geliyordu? Bu iki cevapla arayın; bakılacak ilk akşamı ve ilk çıkışı aynı görüşmede belirleyelim.