Bir bakıcı adayında neye bakılabilir?
Bakıcı almadan önce dört şeyi doğrulayabilirsiniz: kimlik bilgilerinin her yerde aynı olması, referansı veren kişinin gerçekten eski işveren olması, anlatılan iş geçmişinin tutarlı olması ve adayın size verdiği adli sicil belgesinin gerçek olması. Bunların hiçbiri için adayın arkasından gitmek gerekmez.
Karşınızda size kendini anlatan ve işe girmek isteyen biri var. Sorulacak soru, anlattığı geçmişin doğru olup olmadığıdır ve bu soru hem adil hem de cevaplanabilir. Bakılacak şey uydurma bir referans, şişirilmiş bir deneyim ya da anlatılmayan kısa ve kötü biten bir iştir.
Kimlik için ad, soyadı ve doğum tarihinin kimlik kartında, adli sicil belgesinde, varsa hizmet dökümünde ve ilanda aynı yazılıp yazılmadığına bakın. Farklı bir soyadı kendiliğinden şüphe sebebi olmaz, evlilikle değişmiş olabilir. Nedenini sorun.
Adli sicil belgesini aday alır, siz doğrularsınız
Kişi kendi adli sicil kaydını e-Devlet'e kendi kimliğiyle girerek sorgular. Bir aile, bir işveren ya da bir dedektif başkası adına bu kayda bakamaz.
Sizin payınız, elinize verilen çıktının gerçek olduğundan emin olmaktır. Belgenin üzerinde bir barkod numarası bulunur; bu numara ve kişinin T.C. kimlik numarasıyla e-Devlet'teki doğrulama hizmetine girildiğinde sistemdeki aslı görünür. Mobil uygulamadaki barkodlu belge doğrulama özelliğiyle karekodu okutmak da mümkündür. Kontrol birkaç dakika sürer ve düzenlenmiş bir çıktıyı hemen ortaya çıkarır. Bunu kendiniz yaparsınız; belgeyi bize göndermeniz gerekmez.
Belgenin kapsamını da bilin. Adli sicil kesinleşmiş mahkûmiyetleri tutar. Süren bir soruşturma ya da karara bağlanmamış bir dava orada görünmez; adayın çocuklarla ya da yaşlılarla nasıl çalıştığı hakkında da bir şey söylemez. Temiz bir belge önemli bir eşiktir, işe almanın tek dayanağı olmamalıdır.
Bu bilgi hassastır. Belgeyi yalnız işe alma kararınız için kullanın, kopyasını gerekenden uzun saklamayın, fotoğrafını başkalarıyla paylaşmayın.
Referans: telefondaki ses kimin?
Referans bu işin en zayıf ve en kolay sınanan halkasıdır. "Ataşehir'de üç yıl bir ailenin ikizlerine baktım, annelerinin numarası bu" cümlesi doğru olabilir; numaranın ucundaki kişi adayın akrabası ya da arkadaşı da olabilir.
Sınamanın yolu aynı soruları iki tarafa ayrı ayrı sormaktır. Önce adaya sorun: işe hangi ay başladı, hangi ay ayrıldı, çocuklar o zaman kaç yaşındaydı, ev hangi semtteydi, gün nasıl geçerdi, neden ayrıldı? Sonra aynı soruları, adayın cevaplarından söz etmeden referansa sorun. Gerçek bir eski işverenle yapılan görüşmede ayrıntılar küçük farklarla örtüşür; ezberlenmiş bir referans ilk beklenmedik soruda tökezler. Ödemenin nasıl yapıldığı, işi kimin aracılığıyla bulduğu gibi pratik sorular da yardımcı olur.
Referans bir kreş ya da bakım eviyse numarayı adayın listesinden değil, kurumun kendi kamuya açık kaydından bulup santrali arayın. Adayın verdiği cep numarası bir çalışana ait olabilir, olmayabilir de.
Görüşmeleri siz yaparsınız. Aday referanslarının aranacağını baştan bilsin ve onay versin; dürüst bir aday için bu beklenen bir adımdır. Aradığınızda adınızla ve amacınızla kendinizi tanıtın, adayın onayıyla aradığınızı söyleyin. Başka biri gibi davranmak alacağınız cevabın değerini düşürür. Notlarınızı görüşmenin hemen ardından yazın; bir hafta sonra hatırlanan ayrıntı aynı gün yazılandan çok daha bulanıktır.
İş geçmişi: yıllar, boşluklar ve belgeler
Anlatılan geçmişi bir zaman çizelgesine dökün. Hangi yıllarda, nerede, kimin yanında çalıştı? Arada boşluk varsa nasıl açıklanıyor? Boşluk kendiliğinden kötü bir işaret sayılmaz; aile bakımı, sağlık ya da taşınma gibi pek çok nedeni olabilir. Önemli olan açıklamanın görüşmeden görüşmeye değişmemesidir.
Aday isterse SGK'nın e-Devlet'teki "Tescil ve Hizmet Dökümü" hizmetinden kendi kaydını alıp size gösterebilir. Burada adil olun: ev işlerinde ve bakımda çalışılan yıllar hiç kayda geçmemiş olabilir ve bu yalan söylendiği anlamına gelmez. Ama beş yıl çalışıldığı söylenen bir kreş dökümde hiç yoksa nazikçe sorulabilir.
Kurs ya da eğitim belgesi varsa belgeyi veren kurumu kendi iletişim bilgilerinden arayıp belgenin onlara ait olup olmadığını sorun.
Her sabah buraya gelebilir mi?
Evi raylı hatta yakın bir aile ile Beykoz'un kuzeyinde ya da Şile yolu üzerinde oturan bir aile için bu soru aynı değildir. Görüşmede adaya nereden, nasıl geleceğini sorun. Cevap hem gerçekçi bir plan kurmanızı sağlar hem de verilen adresle anlatılan yolun birbirini tutup tutmadığını gösterir. Bunu sormak yeter; gözlemle sınanacak bir konu sayılmaz.
Yatılı bakıcıda ve yaşlı bakımında sorular
Yatılı bir bakıcı evinizin parçası olur ve bu, doğrulamanın ağırlığını referanslara kaydırır. Önceki evin referansına gece ve hafta sonu düzenini, evin kurallarına uyumu sorun. İzin gününde nereye gittiği, kiminle görüştüğü adayın kendi hayatıdır ve sorulacaklar arasında yer almaz.
Yaşlı bir yakın için arıyorsanız referanstan ilaç saatlerine uyum, hastane günlerinde refakat ve gece kalkışları gibi somut bilgiler isteyin. Bu sorular hem referansın gerçek bir işveren olup olmadığını sınar hem de adayın işi bilip bilmediğini gösterir.
Adayı aracı bir firma öneriyorsa iki soru vardır. Firma gerçek mi ve gösterdiği adreste mi? Bunun için firma ve ortak doğrulama adımlarına bakın. Adayla ilgili hangi kontrolleri gerçekten yaptı? Bunu yazılı isteyin; bütün belgelerin kontrol edildiği söylense de barkodu kendiniz bir kez daha doğrulayın.
Özel dedektif burada ne yapabilir?
Dışarıdan yardımın yeri masadır. Adayın kendini tanıttığı ilanları ve herkese açık profilleri tarayıp anlatılan deneyimle karşılaştırabilir, referans gösterilen kreşin, bakım evinin ya da aracı firmanın gerçekten var olup olmadığını kamuya açık kayıtlardan sınayabiliriz. İki yıl önceki ilanda on yıllık deneyim yazıp bugün beş yıldır bu işi yaptığını söyleyen bir adayla o farkı konuşmak gerekir.
Sahte profille çalışmıyoruz. Adayın inancı, memleketi, siyasi görüşü ya da özel hayatı çalışmanın dışındadır, rapora girmez. Bu ön doğrulama çalışan ve iş yeri araştırması başlığının bir parçasıdır.
Elinize geçen rapor kısadır: anlatılan deneyim ilanlarla ve profillerle nerede örtüştü, nerede ayrıştı; referans gösterilen kurum var mı; açık kaynakta tarihli ve bağlantılı olarak ne bulundu, ne bulunamadı. Referans notlarınızı ve barkod kontrolünüzü bunun yanına koyduğunuzda karar için gerekenler tamamlanır. İşe alıp almama kararı sizindir.
İyi bir yol da kuralları baştan konuşulmuş bir deneme süresidir. İlk gün evin kurallarını, ilaç ve yemek saatlerini, misafir ve telefon düzenini bir kâğıda yazıp bakıcıya verin. İlk haftanın sonunda o kâğıdın üzerinden birlikte geçmek, küçük soruları büyümeden konuşmanın en sade yoludur.